Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուն մեկնաբանել է ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանում փոքր մոդուլային ռեակտորներ (ՓՄՌ) կառուցելու ծրագրերը՝ նշելով, որ ամերիկացիները միշտ շատ գեղեցիկ բիզնես առաջարկներ են ներկայացնում, սակայն իրենց տեխնոլոգիաները դեռ ոչ միայն Հայաստանում, այլև ԱՄՆ-ում իրենց գործնական իրացում չեն ունեցել։
Այս հայտարարությունը հաջորդել է ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի փետրվարի 9-ի այցը Հայաստան, որի ընթացքում հայտարարվեց ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանին միջուկային էներգետիկայի վերաբերյալ հուշագրի շրջանակներում փոքր մոդուլային ռեակտորներ մատակարարելու մասին։ Նախագծի ընդհանուր արժեքը, ըստ Վենսի, կազմում է 9 մլրդ դոլար, որից 5 մլրդ դոլարը նախատեսված է ռեակտորների կառուցմանը, իսկ մնացած 4 մլրդը՝ վառելիքի մատակարարմանը և ռեակտորի սպասարկմանը։
Սերգեյ Շոյգուն ընդգծել է, որ, թեև ԱՄՆ-ում կան մի քանի ընկերություններ, որոնք զբաղվում են ՓՄՌ-ների մշակմամբ, «նրբություններ կան»։ Նրա խոսքով՝ ամերիկացիները դեռևս ոչ մի մոդուլային ռեակտոր նույնիսկ չեն կառուցել, թեև էլ չենք խոսում դրանց գործարկման կամ արդյունաբերական շահագործման փորձի մասին։
Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը նաև նշել է, որ հայտնի չէ արտադրված էներգիայի մեկ մեգավատտ-ժամի մոտավոր արժեքը, ինչը, նրա կարծիքով, հիմնարար հարց է։ Նա նշել է, որ Յուտա նահանգում նման նախագծի ձախողումը պայմանավորված էր հենց էներգիայի բարձր գնով։ Օրինակ, NuScale Power ընկերության 77 մեգավատտ հզորությամբ մոդուլի դեպքում նախապատրաստման փուլում արժեքը 1.5 անգամ աճել է, իսկ էներգիայի արտադրության գինը մեգավատտ-ժամի դիմաց 58 դոլարից բարձրացել է մինչև 89 դոլար, ինչի հետևանքով նախագիծը փակվեց 2023 թվականին։
Շոյգուն նաև նշել է, որ ԱՄՆ-ն չունի սպառված միջուկային վառելիքը վերամշակելու տեխնոլոգիա։ Դրա հետևանքով, եթե Հայաստանում ատոմակայանի համար փոքր ռեակտորներ կառուցվեն, աշխատած վառելիքը միանշանակ պահվելու է Հայաստանում։
Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը հստակեցրել է, որ ՀՀ բարձրագույն ղեկավարությունը տեղյակ է Ռուսաստանի առաջարկների մասին։ Նա նշել է, որ «Ռոսատոմը» համաշխարհային շուկայի 90%-ը զբաղեցնող առաջատար ընկերություն է ատոմակայանների կառուցման ոլորտում և ունի փոքր մոդուլային ռեակտորների նախագծման, կառուցման և շահագործման բացառիկ փորձ։ Ըստ Շոյգուի՝ այնտեղ պայմանները շահավետ են, տեխնոլոգիաները՝ ամենաառաջադեմը, իսկ դրանց հուսալիությունը՝ ապացուցված երկար տարիների շահագործմամբ։ Նա հույս է հայտնել, որ որոշումներ կայացնելու ժամանակ կգերակշռի սթափ հաշվարկը և ժողովրդի շահերը, այլ ոչ թե ռիսկային մոտեցումներ։
Եթե Հայաստանում ՓՄՌ-ի կառուցումը գործնական փուլ անցնի, Ռուսաստանը և տարածաշրջանի մյուս պետությունները, ըստ Շոյգուի, ստիպված կլինեն հաշվի առնել միջուկային անվտանգության ոլորտում այդ նոր ռիսկերը։ Նա նշել է, որ սա պետք է դիտարկվի որպես սպառնալիք, հատկապես հաշվի առնելով Հայաստանի սեյսմիկ ակտիվության գոտում գտնվելը։ Նա նշել է, որ ճապոնական «Ֆուկուսիմա-1» ատոմակայանում երկրաշարժի հետևանքով հենց ամերիկյան ռեակտորներն էին ավերվել։
